İŞ VE ENERJİ



İş konusuna geçmeden önce. Kuvveti bir önceki sene ögrenmiş olmanız gerekmekte. Kuvvet konusunu hatırlatıcı nitelikte olan 6. Etkinliğe bakalım.



Hangi durumlarda iş yapmış oluruz? Bunu 7. Etkinlikten görelim.



İş nedir?
Bilim insanları ve mühendisler için işin özel bir tanımı vardır. Onlara göre; bir kuvvet, cismi, uygulandığı yönde hareket ettirebiliyorsa bilimsel anlamında iş yapıyor demektir. Kızağın kayması, domateslerin toplanması, kâğıdın yırtılması ve bisikletin sürülmesi birer iştir.

Buzdolabına kuvvet uygulayarak onun yerini değiştirdiğimizde bir iş yapmış oluruz. Ancak aynı dolaba kuvvet uyguladığımız hâlde onun yerini değiştiremiyorsak yorulduğumuz hâlde bir iş yapmış sayılmayız.

Yapılan işin büyüklüğü, cisme uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve cismin yer değiştirme mesafesine bağlıdır.

Kuvvet biriminin Newton (Nivton), yol biriminin de metre olduğunu ve Newton’un kısaca “N” ile metrenin de “m “ ile gösterildiğini biliyoruz. ‹şin birimi ise N.m dir. N.m ye özel olarak joule (jul) denir. Bir N’luk bir kuvvet, bir cismi, 1 m’lik bir yolda ve kuvvet yönünde hareket ettirirse 1 J’lük iş yapm›fl olur. 2 N’luk bir kuvvet, bir cismi, 3 metre hareket ettirirse 6 J iş yapmış olur.
Kuvvet, yer değiştirme ve iş arasındaki ilişkiyi anlayabildik mi? Bunu daha iyi kavrayabilmek için 8. Etkinliğimize bakalım.



Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz ki cisme, hareket doğrultusuna, dik olarak etki eden kuvvet, bilimsel anlamda bir iş yapmış olmaz. Buna göre yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesiyle iş yapılmış olur mu? Cevabımız “Evet” ise bu işin hangi kuvvet tarafından yapıldığını söyleyelim? Yanda ki resimde halteri kaldırarak iş yapmış oluruz.

Araba iterek iş yapmış oluyorlar.



ÖZET

Bilim insanları ve mühendisler için işin özel bir tanımı vardır. Onlara göre; bir kuvvet, cismi, uygulandığı yönde hareket ettirebiliyorsa bilimsel anlamında iş yapıyor demektir.

Yapılan işin büyüklüğü, cisme uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve cismin yer değiştirme mesafesine bağlıdır.

Kuvvet biriminin Newton (Nivton), yol biriminin de metre olduğunu ve Newton’un kısaca “N” ile metrenin de “m “ ile gösterildiğini biliyoruz. ‹şin birimi ise N.m dir. N.m ye özel olarak joule (jul) denir. Bir N’luk bir kuvvet, bir cismi, 1 m’lik bir yolda ve kuvvet yönünde hareket ettirirse 1 J’lük iş yapmış olur. 2 N’luk bir kuvvet, bir cismi, 3 metre hareket ettirirse 6 J iş yapmış olur.

Bilim insanları enerjiyi “iş yapabilme yeteneği” olarak tanımlarlar. Enerji bir madde değil, bir cisme ait özelliktir. Örneğin, benzinin sahip olduğu enerji doğrudan kullanılmaz. Ancak motorda yandığında enerjiye dönüşür.